PHỎNG VẤN GƯƠNG MẶT ĐIỂN HÌNH
Mrs. Nguyễn Thị Mai Thanh
CEO of REE Corporation

Ông Jos Langens (JL):  Chào bà Mai Thanh. Chúng tôi rất vui mừng là bà đã đồng ý tham gia cuộc phỏng vấn này để chia sẻ với chúng tôi về những kinh nghiệm của bà. Đây thực sự là nguồn cảm hứng khích lệ không chỉ đối với thế hệ trẻ Việt Nam mà còn đối với chúng tôi nữa.

Bà Mai Thanh (MT): Chào ông Jos Langens. Tôi thấy rằng mục đích của cuộc phỏng vấn này là rất tốtvà tôi nghĩ rằng việc chia sẻ kinh nghiệmđể khích lệ các bạn trẻ phát triển nghề nghiệp chính là trách nhiệm của mình.

JL: Khi nhìn lại quãng đời niên thiếu của mình, bà nhận thấy điều gì đã hình thành nên con người như bà có ngày hôm nay?

TM: Cha tôi là một nhà cộng sản và ông luôn vắng nhà. Trong suốt quãng đời niên thiếu, tôi ở phần lớn với mẹ vì vậy mẹ là người có ảnh hưởng nhiều nhất đến tôi.Điều này có nghĩa rằng tôi có một tuổi thơ bình thường.Nhưng điều tôi có thể nhớ được rằng thậm chí cả khi còn rất nhỏ, tôi đã có thói quen làm những việc nhỏ nhất một cách cẩn thẩn, cố gắng làm tốt nhất mà tôi có thể.

JL: Khi còn nhỏ, bà có mơ ước trở thành một nữ doanh nhân thành đạt như ngày hôm nay không?

MT: Không, không hề. Khi còn ở trường trung học, tôi thích toán, vật lý và hóa học.Tuy nhiên, tôi không học hết trung học mà lại tham gia vào quân đội giải phóng miền Nam và trở thành dược tá. Năm 1973, tôi được cử ra Bắc. Ở miền Bắc, tôi có học y 2 năm và sau đó vào năm 1976, tôi sang Đông Đức học về cơ khí máy lạnh.

JL: Tại sao bà lại muốn học tiếp?

MT: Quay trở lại trường học sau chiến tranh luôn luôn là giấc mơ của tôi. Tôi muốn học tập để có kiến thức để có thể làm tốt công việc của mình.

JL: Tại sao bà lại chọn học ngành cơ khí lạnh?

TM: Tôi không tự chọn ngành này. Ở Hà nội, tôi đã học nghành y được 2 năm nên nguyện vọng của tôi là tiếp tục học y ở Đông Đức. Tuy nhiên, nhà nước lại phân công tôi học ngành cơ khí máy lạnh nên tôi đi theo ngành này. Ở thời điểm đó, không ai lại có thể hình dung rằng Việt Nam một ngày nào đó sẽ cần có máy lạnh vì Việt Nam rất nghèo lúc đó.

JL: Bà nhận thấy cuộc sống ở Đông Đức thế nào?

TM: Tôi thấy rằng cuộc sống ở Đông Đức rất thú vị. Tôi học được rất nhiều thứ trong suốt thời gian ở đó, không chỉ là kiến thứ mà còn cả về quan hệ nữa.Bên cạnh việc học là chính, tôi còn tham gia vào rất nhiều các hoạt động ở ngoài trường đại học. Tôi làm bí thư Đoàn Thanh Niên dành cho tất cả người Việt Nam sống ở một vùng của Đông Đức. Tổ chức này bao gồm không chỉ sinh viên mà còn cả công nhân từ Việt Nam sang nữa. Nhiệm vụ của tôi là hỗ trợ tất cả các thành viên giúp họ có được một cuộc sống tiện lợi và vui vẻ ở Đông Đức. Ví dụ, khi có một người Việt Nam mới sang, tôi sẽ phải giải thích cho người đó hiểu cách tổ chức cuộc sống ở đó thế nào và những điều quan trọng cần phải biết khác.

JL: Bà nói là bà đã học được rất nhiều điều từ nước Đức. Bà có thể cho biết những cụ thể là những gì?

TM: Đầu tiên, người Đức luôn luôn đúng giờ. Ví dụ, người Đức không bao giờ đi học muộn.Thứ hai, họ luôn luôn giữ lời hứa.Nếu họ nói một điều gì đó, bạn luôn luôn có thể tin tưởng họ về điều này.Thứ ba, người Đức rất kỷ luật.Nếu bạn ốm, bạn phải đến bệnh viện, bạn không thể chỉ ở nhà mà nói là mình ốm được.Đây là thứ kỷ luật đã làm nên một đất nước như Đức, sản xuất ra được những sản phẩm cơ khí tốt nhất trên thế giới như ô tô chẳng hạn. Vì thế, tôi nghĩ rằng tôi đã rất may mắn được được học cơ khí ở Đức. Tôi đã mang về Việt Nam tất cả những kiến thức về chất lượng cũng như thái độ làm việc để áp dụng tại REE sau này. Tôi chắc chắn rằng điều này đã giúp tôi thành công với công ty của mình.

JL: Sau khi trở về Việt Nam, bà đã ngay lập tức trở thành CEO của REE?

TM: Không. Đầu tiên, tôi chỉ là một kỹ sư ở một trong hai nhà máy của REE lúc bấy giờ REE khi đó vẫn còn là một công ty nhà nước và chưa có một nhà máy chuyên về máy lạnh riêng biệt.Một trong hai nhà máy sản xuất đá cho nghề đánh cá. Trong 5 năm đầu tiên làm việc tại REE, tôi chỉ là một kỹ sư cơ khí lạnh.

JL: Phụ nữ làm kỹ sư có phải là chuyện bình thường thời bấy giờ?

TM: Ở trong nhà máy của tôi lúc bấy giờ cũng có vài phụ nữ. Nhìn chung, tôi không coi đây là một vấn đề. Tôi làm việc ăn ý với phần lớn các đồng nghiệp. Trong vai trò của một kỹ sư, tôi luôn luôn cố gắng làm tất cả các công việc, dù là những việc nhỏ nhất một cách tận tâm và không nghĩ nhiều đến việc liệu đấy có phải thuộc về trách nhiệm của mình không hay là làm việc đó thì có lợi cho mình hay không.Tôi không chỉ tập trung vào công việc của chính mình mà còn kiểm tra toàn bộ quá trình công việc để tìm ra trục trặc và đề xuất lên cấp trên cách giải quyết vấn đề đó.Ví dụ, tôi phát hiện ra trục trặc trong khâu giao hàng, vì vậy cần phải nhanh chóng tìm ra giải pháp cho vấn đề này trước. Một vấn đề khác  là thiếu nhiều linh kiện, phụ kiện và thiết bị cho ngành cơ khí lúc bấy giờ. Vì vậy mà chúng tôi phải suy nghĩ rất nhiều để tìm ra những đồ thay thế, chẳng hạn như sử dụng máy nổ để chạy máy nén khí. Tôi luôn luôn có cách tiếp cận tích cực trong việc giải quyết vấn đề.

JL: Theo bà thì khi nào là bước ngoặt trong sự nghiệp của bà?

TM: Vào năm 1986, năm bắt đầu của công cuộc Đổi Mới ở Việt Nam, REE rơi vào tình trạng khó khăn giống như bất kỳ một công ty nhà nước nào. Chúng tôi không còn máy móc cũ tồn kho bởi vì nhà nước không cho phép nhập khẩu máy cũ về Việt Nam.Kinh phí hỗ trợ từ nhà nước cũng bị cắt giảm và chúng tôi cũng phải giảm biên chế để tồn tại. Tôi đã đề xuất lên giám đốc một số giải pháp cho các vấn đề chẳng hạn như là sáng kiến làm thế nào để thu tiền về từ khách hàng. Thậm chí tôi còn viết cả một qui trình mới để thực hiện việc này.Tuy nhiên, giám đốc có nói với tôi rằng rất khó thực hiện qui trình này.Một ngày, giám đốc có gọi tôi lên và hỏi liệu tôi có thể quản lý công ty.Ông nói rằng ông cảm thấy mình không thể thích nghi được với tình hình mới nữa. Lý do mà họ chọn tôi thành người quản lý công ty có lẽ là do tôi luôn luôn đề xuất những giải pháp và sáng kiến mới lên ban lãnh đạo. Hẳn là họ phải đánh giá cao điều này nên mới chọn tôi làm giám đốc.

JL: Bà đã lãnh đạo REE rất thành công. Đâu là yếu tố chủ chốt khiến bà trở nên khác biệt với những đối thủ cạnh tranh khác?

TM: Vào thời điểm đó, xây dựng một đội ngũ cán bộ vững mạnh, am hiểu về kinh doanh của công ty là công việc quan trọng nhất và cũng là công việc đầu tiên mà tôi đã làm. Tôi thường xuyên có các cuộc họp với nhân viên của mình và thảo luận nhiều vấn đề với họ.Tôi luôn luôn để cho họ tự lên những kế hoạch (dài hạn) của họ.Điều quan trọng là các nhân viên của tôi phải hiểu rõ về sản phẩm và thị trường của chúng tôi.Không phải là các đối thủ cạnh tranh của chúng tôi không lắng nghe những yêu cầu của khách hàng, hay không lên kế hoạch, đặt ra mục tiêu và các ưu tiên hàng đầu.Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng họ không kiên định trong việc thực hiện các mục tiêu và các ưu tiên này hay đôi khi bỏ dở giữa chừng trong quá trình thực hiện.Khi chúng tôi đã có một đội ngũvững mạnh thì việc tiếp theo là thu xếp để có thêm nguồn vốn đầu tư vào công ty (lúc bấy giờ vẫn còn là một công ty nhà nước) để giúp chúng tôi thực hiện các kế hoạch của mình.

JL: Làm sao mà bà có thể huy động được đủ vốn để phát triển kinh doanh?

TM: Như tôi đã trình bày, vào cuối những năm 80 và 90, rất khó khăn để có thể tìm ra nguồn vốn nên chúng tôi quyết định nhập khẩu tủ lạnh cũ từ Nhật Bản về bán tại thị trường Việt Nam để hưởng chênh lệch. Tuy nhiên, đây không phải là một giải pháp lâu dài. Chúng tôi cũng chuyển mảng kinh doanh chính từ cơ khí sang làm cơ điện cho các dự án lớn nhưng cũng không thể kiếm được nhiều tiền trong một thời gian ngắn được.  Vì vậy, cách duy nhất mà chúng tôi có thể nghĩ tới là tư nhân hóa/cổ phần hóa công ty của chúng tôi để có thể huy động được đủ vốn trong một thời gian ngắn nhất. Nhìn chung, thì việc ra quyết định trong công ty nhà nước thường mất rất nhiều thời gian và đối với quá trình đầu tư (ví dụ như, làm sao có đủ vốn đầu tư cho các hoạt động) thì rất chậm chạp.

JL:  REE có phải là công ty nhà nước đầu tiên được tư nhân hóa/đầu tư hóa ở Việt Nam?

TM: Vâng, đúng vậy. Bản thân tôi cũng rất tích cực vận động cho quá trình tư nhân hóa ở Việt Nam.Thực tế đã chứng minh rằng sau khi cổ phần hóa, công ty đã phát triển rất nhanh và mạnh. Ngày nay, chúng tôi đã phát triển ở trên 4 lĩnh vực: M&E, công nghiệp, bất động sản và tài chính. REE M&E  cung cấp các dịch vụ cơ điện cho các dự án thương mại, công nghiệp và dân dụng. REE công nghiệp sản xuất và phân phối các máy lạnh, đồ điện tử và đồ gia dụng cho thị trường trong nước và ngoài nước. REE bất động sản phát triển các dự án nhà ở hoặc văn phòng để bán hoặc cho thuê. REE tài chính đầu tư vào các công ty công cộng.

JL: Trên một thị trường cạnh tranh khốc liệt, bà phải cạnh tranh cả với những đối thủ nước ngoài. Vậy thì đâu là yếu tố tạo nên thành công của bà?

TM: Thị trường đã dạy chúng tôi rất nhiều. Chúng tôi luôn luôn học từ những phản hồi của thị trường và điều chỉnh bản thân một cách nhanh chóng nếu cần thiết. Phản hồi này bạn có thể nhận được thông qua nhân viên của bạn vì vậy bạn nên rất chú ý lắng nghe nhân viên của mình. Điều quan trọng là bạn học từ mọi tình huống. Chúng tôi học từ mọi cuộc đấu thầu chúng tôi đã tham gia, không chỉ những lần chúng tôi thành công mà còn cả những lần chúng tôi thất bại. Học hỏi là điều thiết yếu để cải thiện sản phẩm và dịch vụ. Bên cạnh đó, chúng tôi vẫn tập trung vào việc xây dựng đội ngũ vững mạnh. Hàng năm, chúng tôi có gửi biểu đánh giá cho tất cả nhân viên của mình để hiểu rõ hơn về những điểm họ hài lòng (hay chưa chài lòng), những mối quan tâm và nguyện vọng của ho.

JL: Xây dựng một đội ngũ mạnh có vẻ như là một trong những yếu tố thành công quan trọng nhất của REE. Vậy thì đâu là những tiêu chí khi bà tuyển nhân viên mới?

MT: Họ phải có một số bằng cấp cơ bản nhưng điều quan trọng nhất là thái độ của họ. Họ phải làm việc chăm chỉ. Một số vị trí còn đòi hỏi phải có đầu óc kinh doanh nữa.

JL: Bà có lời khuyên nào dành cho những người trẻ tuổi mới bắt đầu sự nghiệp không? Họ nên chú trọng học tập thật nhiều ở trên ghế nhà trường hay họ nên học từ kinh nghiệm làm việc thực tế của mình?

TM:   Hoàn thành được bằng cử nhân cơ bản là đủ. Sau đó, họ nên học từ thực tế cuộc sống. Làm kinh doanh thực chất xây dựng các mối quan hệ tốt. Các mối quan hệ sẽ mang lại cho bạn các cơ hội kinh doanh. Vì vậy, tôi nghĩ rằng thế hệ tầm 35-45 tuổi có thể cống hiến nhiều nhất cho công ty. Họ đã trưởng thành và đã xây dựng được một mạng lưới quan hệ.

JL: Bà có nghĩ rằng bà sinh ra đã là một nhà lãnh đạo hay tư chất lãnh đạo là một cái gì đó mà ta phải học?

TM: Cả hai. Khả năng lãnh đạo một phần là tính cánh bẩm sinh của cá nhân. Một mặt khác, tôi nghĩ rằng tôi đã học được kỹ năng này một phần nào đó từ môi trường của mình. Tôi tin rằng chúng ta có thể học hỏi được từ lẫn nhau rất nhiều nếu bạn cho họ cơ hội phát biểu và thực sự lắng nghe họ. Trên thực tế, tôi tin rằng bạn có thể học được từ bất cứ việc gì bạn làm. Tôi thậm chí học bằng cách đọc tiểu thuyết. Mỗi một cuộc quyển tiểu thuyết đều có thể dạy bạn về cuộc sống. Lời khuyên của tôi là mở rộng cửa đối với bất cứ một trải nghiệm nào và học từ đó. Sau khi bạn học từ những người khác thì cố gắng áp dụng  để tạo ra những điều mới mẻ.

JL: Rất cám ơn bà đã cùng chia sẻ.